تاریخ خبر : پنج شنبه ۱۶ دی ۱۳۹۵

تأمین غذاهای اساسی راهبردی است که بیشتر کشورهای قدرتمند جهان به آن اهتمام ورزیده‌اند. کشور‌های غربی علیرغم همکاری‌های اقتصادی گسترده با یکدیگر، در تأمین غذای اساسی خود به دیگری تکیه نکرده‌اند. برای نمونه در نمودار زیر حجم تولید و مصرف برنج و گندم که از جمله غذاهای اساسی هستند در ایران و برخی نقاط جهان نمایش داده شده است. همانطور که مشاهده می‌شود کشورهای پیشرو بسیار بیشتر از نیازشان این دو محصول را تولید می‌کنند؛ در حالیکه جمهوری اسلامی ایران در تامین هر دو کالا نیازمند واردات است.

منبع: سایت indexmundi.com

بررسی‌ها نشان می‌دهد طی سال‌های گذشته علی‌رغم اقدامات صورت گرفته، تولید غذاهای اساسی به وضعیت مطلوب نرسیده و واردات به‌عنوان راه‌کار تأمین این محصولات در دستور کار قرار گرفته؛ بگونه‌ای که بخش مهمی از واردات کشور به غذای اساسی اختصاص یافته است. در نمودار زیر واردات غذا و غذای اساسی در مقایسه با واردات کل کشور طی سالهای ۸۰ تا ۹۴ نمایش داده شده است.

همانطور که مشاهده می‌شود طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴ به‌طور متوسط بیش از ۸۷ درصد از کل واردات غذای کشور به غذاهای اساسی اختصاص یافته است. با این وجود طی این سال‌ها واردات غذای اساسی بطور پیوسته کاهش یافته و از ۱۲٫۶ میلیارد دلار در سال ۹۱به ۷٫۳ میلیارد دلار در سال ۹۴ رسیده است. این روند می‌تواند به دلایل مختلفی ازجمله کاهش درآمدهای نفتی کشور رخ داده باشد اما به‌طورقطع نقش برنامه‌ها و اقدامات صورت گرفته برای افزایش تولید محصولات اساسی در داخل کشور نیز در آن مؤثر بوده است. ازجمله می‌توان به افزایش اختیارات وزارت جهاد کشاورزی در کنترل واردات محصولات کشاورزی و حمایت از تولیدکنندگان داخلی اشاره کرد که با اجرایی شدن قانون تمرکز وظایف و اختیارات مربوط به بخش کشاورزی در وزارت جهاد کشاورزی صورت گرفت. همچنین باید به طرح‌ وزارت جهاد کشاورزی برای خودکفایی در ۸ محصول اساسی اشاره کرد که در ادامه توضیح داده خواهد شد.

 قانون تمرکز وظایف و اختیارات وزارت جهاد کشاورزی

آیین‌نامه اجرایی قانون تمرکز در اسفندماه سال ۱۳۹۲ از سوی دولت ابلاغ گردید و مدیریت تجارت اعم از صادرات، واردات و تنظیم بازار داخلی محصولات و کالاهای اساسی زراعی، باغی و گیاهان دارویی به وزارت جهاد کشاورزی واگذار شد. این قانون به وزارت جهاد اجازه می‌دهد تا سیاست‌های بازرگانی در بخش کشاورزی را با سیاست‌های تولیدی هماهنگ کرده و برآیند را به نفع تولید جهت دهد.

وزارت جهاد کشاورزی توانست با اعمال تعرفه ۴۰ درصدی بر واردات برنج در سال‌های ۹۳ و ۹۴، ضمن کم‌کردن فاصله قیمت برنج خارجی و داخلی، [i] واردات حجمی آن را نیز کاهش دهد. به طوریکه آمارها کاهش حدود۶۰ درصدی واردات برنج را در سال ۹۴ نسبت به سال ۹۲ نشان می‌دهند.

اعطای مجوز واردات شکر به تولیدکنندگان آن از دیگر اقدامات جهاد کشاورزی در راستای این قانون بود که تلاش کشاورزان برای تولید ۱۰۰ درصدی چغندرقند و کاهش ۷۰ درصدی واردات شکر بین سال‌های ۹۲ تا ۹۴ را به همراه داشت.[ii]

مشروط کردن واردات دانه‌های روغنی و روغن خام به خرید از تولیدکننده داخلی، از دیگر اقدامات وزارت جهاد بود که از سال ۹۴ اجرا شد. بر این اساس، واردکنندگان روغن خام به ازای خرید هر کیلوگرم دانه‌های روغنی اجازه واردات ۴ کیلوگرم روغن خام را خواهند داشت.

  • اجرای طرح‌ خودکفایی در ۸ محصول اساسی توسط وزارت جهاد کشاورزی

وزارت جهاد کشاورزی ۸ طرح جداگانه برای دستیابی به هدف خودکفایی در ۸ محصول اساسی طراحی نمود. ۸ محصول اساسی عبارت‌اند از: برنج، جو، گندم، حبوبات، پنبه، چغندرقند، ذرت و دانه‌های روغنی.

طرح خودکفایی گندم

گندم مهم‌ترین غذای اساسی است که قوت غالب مردم ایران را تشکیل می‌دهد. در سال‌های اخیر بخش مهمی از آن از طریق واردات تأمین شده و وابستگی زیادی به خارج وجود داشته است. طبق آمار گمرک، با شروع به کار دولت یازدهم، واردات گندم،  ۱٫۴ میلیارد دلار بود که در سال ۹۵ این مقدار به ۴۳۲ میلیون دلار کاهش یافت.

وزارت جهاد کشاورزی علاوه بر کنترل واردات و تلاش برای قیمت‌گذاری مناسب جهت خرید تضمینی در فصل برداشت، طرح خودکفایی گندم را نیز اجرا کرد. این طرح از سال ۱۳۹۲ و با تعیین مجری برای این طرح آغاز شد و در همان سال نخست ۷۵۰ میلیارد تومان تسهیلات  به‌منظور خرید ادوات کشاورزی در اختیار کشاورزان قرار گرفت. این تسهیلات در سال‌های ۹۳ با ۸۰۰ میلیارد تومان و سال ۹۴ با ۱۰۰۰ میلیارد تومان ادامه یافت. بعلاوه در این طرح بیش از ۴۰۰ هزار تن بذر فراوری، اصلاح و گواهی‌شده در مناطق سرد توزیع شد. این اقدامات سبب شد تا تولید گندم با رشدی ۱۲۰ درصدی، از ۶٫۶ میلیون تن در سال ۹۲ به ۱۴٫۵ میلیون تن در سال ۹۵ افزایش یابد[iii]. البته عدم پرداخت پول کشاورزان و اعلام دیرهنگام قیمت خرید تضمینی ازجمله چالش‌هایی است هریک به‌تنهایی می‌تواند طرح خودکفایی را با چالش جدی مواجه کند.

طرح خودکفایی دانه‌های روغنی:

میزان مصرف روغن در ایران سالانه  حدود یک‌میلیون و دویست هزار تن است. در سال‌های اخیر به طور متوسط ۹۴ درصد از این مقدار از طریق واردات تامین می‌شود. به گفته کارشناسان برای تولید روغن خام موردنیاز کشور باید حدود ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تن انواع دانه‌های روغنی در کشور تولید و یا به کشور وارد شود. وزارت جهاد باهدف رسیدن به ضریب خودکفایی ۷۰ درصدی در تولید دانه‌های روغنی از سال ۹۳ طرحی ۱۰ ساله را در این زمینه آغاز کرده است.[iv] در این طرح بیشترین حمایت از کشت کلزا صورت می‌گیرد که درنتیجه آن تولید این محصول در سال ۹۵ نسبت به سال ۹۴، ۶۰درصد رشد کرده است.[v] دیگر اقدامات صورت گرفته در این طرح عبارتند از:

  • پرداخت ۵۰ درصدی یارانه خرید دستگاه کارنده بذر کلزا در سال ۹۵ به کشاورزان.
  • پرداخت یارانه بذر، بیمه، تأمین ادوات کشاورزی، آموزش رایگان، تدارک کود، بذر، سم و خرید آسان و پرداخت به‌موقع پول کشاورزان.

طرح خودکفایی چغندرقند:

بنا به گفته مسئولان این طرح هدف از اجرای آن رسیدن کشور به ضریب خودکفایی ۹۵ درصد در تولید شکر در سال ۱۴۰۴ است. با توجه به این موضوع که تولید چغندر در هر هکتار برای سه نفر ایجاد اشتغال می‌کند، مسئولان، اشتغال‌زایی را یکی از نتایج مهم اجرای این طرح می‌دانند. بنا بر گفته کارشناسان، وزارت جهاد کشاورزی با استفاده از اختیارت خود در سال‌های اخیر همزمان با حمایت از تولیدکنندگان چغندر قند، محدودیت‌های جدی برای واردات شکر ایجاد کرده است.

دولت یازدهم رویکرد مشخصی در تحقق خودکفایی غذای اساسی داشته و دولت دوازدهم برای تعیین خط‌مشی خود در بخش کشاورزی ناگزیر به تعیین نسبت با رویکرد و برنامه‌های فوق است.

_____________________________________________

منابع:

[i] خبرگزاری تسنیم/ کد خبر: ۹۵۰۹۵۹

[ii] خبرگزاری فارس/ کد خبر: ۱۳۹۵۰۴۰۶۰۰۰۵۷۷

[iii] خبرگزاری مهر/ کد خبر: ۲۹۲۱۱۹۴

[iv] خبرگزاری فارس/ کد خبر: ۱۳۹۴۱۱۱۷۰۰۰۱۶۰

[v] خبرگزاری ایانا/ کد خبر: ۳۳۶۳۷

سه شنبه ۳ مرداد ۱۳۹۶
Tuesday, 25 Jul 2017
آشنایی با مسائل عیار راهنمای سایت
آخرین اخبار
-